તેમની સફર,વલવોડથી દુનિયા સુધી

વલવોડ આણંદ જિલ્લાનું ગામ છે — મધ્ય ગુજરાતનો એ પટ્ટો જ્યાં ખેતર અને ચોરો સાથે ચાલે છે. કીર્તિદાન ગઢવીનો જન્મ ત્યાં ૨૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૫ના રોજ થયો. કલાકાર વિશેના પરિચયોમાં તેમના પિતા સમરતદાન ગઢવીને પણ ગાયક તરીકે ઓળખાવાયા છે — અને એ વિગત જીવનકથા કરતાં વધુ તો તાલીમની વાત છે. જે ઘરમાં ગાવું એ કામ હોય ત્યાં બાળક સંગીત શોધતું નથી; એને સંગીત સોંપવામાં આવે છે, સાથે એવી અપેક્ષા પણ કે એક દિવસ એ જાતે સભા સંભાળશે.

જે શ્રોતાની સામે તેઓ મોટા થયા એ ગુજરાતી ગામનો શ્રોતા હતો: ધીરજવાળો, સ્પષ્ટ મતવાળો, અને મધરાત વટાવી જતા કાર્યક્રમથી જરાય કંટાળે નહીં એવો. શીખવા માટે એ અઘરી સભા છે અને શીખવાડવા માટે એનાથી સારી કોઈ નહીં. પછીની કારકિર્દીમાં જે આવ્યું — સ્ટુડિયો, ફિલ્મના સેટ, ટિકિટવાળા ડોમ — એ કશું પણ એ સભાએ માંગેલી આવડત કરતાં જુદી આવડત માંગતું નથી.

મોટા ભાગના લોકગાયકો કાનથી અને સંગતથી શીખે છે. ગઢવીએ એ પણ કર્યું, અને પછી જઈને વિધિવત્ અભ્યાસ પણ કર્યો. વડોદરાની એમ. એસ. યુનિવર્સિટીની ફેકલ્ટી ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં તેમણે બી. આઈ. મહંત અને રાજેશ કેલકર પાસે તાલીમ લઈ સંગીતમાં સ્નાતક અને અનુસ્નાતક — બંને પદવી મેળવી.

આ તાલીમ ચોક્કસ રીતે કાનમાં પકડાય છે. તેમનો ડાયરો માત્ર લાંબો કે ઊંચા અવાજનો નથી; એ સૂરમાં બાંધેલો છે. સ્વરસમૂહ ત્યાં જ બેસે છે જ્યાં રાગ એને બેસાડે, અલંકાર શણગાર નહીં પણ નિર્ણય હોય છે, અને એક જ સાંજમાં ભજન પછી ગરબો આવે તોય બેમાંથી એકેય બહાર પડતું નથી લાગતું. આ વ્યાપ જ તેમની આખી કારકિર્દીની દલીલ છે.

વ્યાવસાયિક વળાંક ૨૦૦૫માં આવ્યો — જામનગરની એક ગૌરક્ષા સભામાં. એ કાર્યક્રમ નહોતો, પ્રસંગ હતો; એવો મંચ જ્યાં ગાયકની કસોટી માત્ર એક વાતે થાય — બીજા કારણે આવેલા ટોળાને એ ડોલાવી શકે છે કે નહીં. એ સભામાં આશરે સાડા ચાર કરોડ રૂપિયા એકઠા થયાનું નોંધાયું છે. એ જ પ્રસ્તુતિએ તેમનું નામ જિલ્લાની હદ બહાર પહોંચાડ્યું.

પછી જે આવ્યું એ લોકગાયક માટે સૌથી ઓછું ચમકદાર અને સૌથી વધુ કામનું દાયકું હતું: ડાયરા પછી ડાયરો, ગામ પછી ગામ, એવા શ્રોતાઓ સામે જેમને કૃતિઓ પહેલેથી મોઢે હોય અને કોઈ પણ ટૂંકો રસ્તો તરત પકડાઈ જાય. આ પરંપરામાં નામ કોઈ આલ્બમથી બનતું નથી. નામ ત્યારે બને છે જ્યારે તમને ફરી બોલાવવામાં આવે.

એક સમયગાળા માટે તેઓ ભાવનગર રહેવા ગયા અને ભાવનગર યુનિવર્સિટીમાં સંગીત શીખવ્યું. તેમના જેવા કલાકારનું વર્ગખંડમાં ઊભા રહેવું એ પરંપરાથી ફંટાવું નથી; એ તો એ જ વારસો સોંપણી છે જેના પર પરંપરા હંમેશાં ટકી છે — ફક્ત છત નીચે અને સમયપત્રક સાથે.

એપ્રિલ ૨૦૧૫માં તેઓ એમટીવી કોક સ્ટુડિયો પર લાડકી સાથે આવ્યા — સંગીતકાર જોડી સચિન-જિગર તથા ગાયિકા તનિષ્કા અને રેખા ભારદ્વાજ સાથે. દેશભરના શ્રોતાઓ માટે એ ઓળખાણ હતી. ગુજરાત માટે એ ખાતરી હતી: જે અવાજ દાયકાથી મંડપોમાં સંભળાતો હતો એ રાષ્ટ્રીય મંચ પર પહોંચ્યો — પોતાની લઢણ સાચવીને.

આ પ્રસ્તુતિએ શું બદલ્યું અને શું ન બદલ્યું એ ચોકસાઈથી કહેવા જેવું છે. એણે સભા મોટી કરી. કૃતિઓ બદલી નહીં. ડાયરાનું કૅલેન્ડર જેમનું તેમ ચાલતું રહ્યું — અને આજેય ચાલે છે.

ગુજરાતી સિનેમાનાં પુનરુત્થાનનાં વર્ષોએ તેમને ઝડપથી શોધી લીધા. મિખિલ મુસાળેની રોંગ સાઈડ રાજુ (૨૦૧૬)નું ગોરી રાધા ને કાળો કાન સચિન-જિગરે સ્વરબદ્ધ કર્યું અને નીરેન ભટ્ટે લખ્યું — લોકગીતને ફિલ્મી ગીત તરીકે સંભાળ્યું, પણ ફિલ્મી બનાવી દીધા વગર. નવા ગુજરાતી સિનેમાનાં સૌથી ઓળખીતાં ગીતોમાં એ આજેય ગણાય છે.

નવ વર્ષ પછી તેમણે લાલો - કૃષ્ણ સદા સહાયતે (૨૦૨૫) માટે ત્રણ ગીત ગાયાં. સ્મિત જયના સંગીત અને પ્રેમ ડી. દવેના શબ્દો સાથેની આ ભક્તિપ્રધાન ફિલ્મમાં તેમણે મનોરથ જીવ, ઐશ્વર્યા મજમુદાર સાથે કાન તારી રે અને યશિતા શર્મા તથા આશિષ કુલકર્ણી સાથે માડે મને લઈ જા ગાયાં. ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં રજૂ થયેલી આ ફિલ્મ અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ગુજરાતી ફિલ્મ બની — વિશ્વભરમાં ₹૧૦૦ કરોડથી વધુ કમાનારી પહેલી ગુજરાતી ફિલ્મ — અને જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં હિન્દી ડબ સ્વરૂપે પણ આવી.

આજે તેઓ રાજકોટમાં રહે છે — સૌરાષ્ટ્રમાં ફરતા ડાયરાના ગાયક માટે એ સીધી સગવડની પસંદગી છે. વર્ષનો એક આકાર છે: મોસમભર ડાયરા અને ભજનના કાર્યક્રમો, ફિલ્મ બોલાવે ત્યારે સ્ટુડિયોનું કામ, અને પછી નવરાત્રિ — એ નવ રાત જેમાં લોકગાયકની આખી તાલીમ હજારો એવા લોકો સામે કામે લાગે છે જે બેઠા નથી હોતા.

તહુકાર આલ્બમ — તેમના નામે વર્ષોથી ચાલતી નોન-સ્ટોપ ગરબા અને લોકગીતની શ્રેણી — એ કૅલેન્ડરનો રેકોર્ડ થયેલો અડધો ભાગ છે. બાકીનો અડધો ભાગ ફક્ત મંચ પર જ હોય છે — અને આ કલા એ જ રીતે ઘડાયેલી છે. ૨૦૨૬માં એ મંચ દુનિયાભરમાં ફર્યો: તેમની પોતાની ચેનલ ઓગસ્ટમાં સિડનીથી સપ્ટેમ્બરમાં વોશિંગ્ટન ડી.સી. અને ફિલાડેલ્ફિયા સુધી તેમને અનુસરે છે, સૌરાષ્ટ્રથી દૂર વસતા ગુજરાતીઓ સામે ગાતા.